{"id":946,"date":"2023-06-14T22:47:02","date_gmt":"2023-06-14T20:47:02","guid":{"rendered":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/?p=946"},"modified":"2023-06-24T11:35:53","modified_gmt":"2023-06-24T09:35:53","slug":"greenwashing-w-branzy-mody","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/pt\/greenwashing-w-branzy-mody\/","title":{"rendered":"Greenwashing w bran\u017cy mody (i poza ni\u0105)"},"content":{"rendered":"\n

Nina Kalke<\/strong><\/p>\n\n\n\n

ODPOWIEDZIALNA REKLAMA, MARKETING I NALE\u017bYTA INFORMACJA W \u015aWIECIE MODY ORAZ W INNYCH OBSZARACH BIZNESU \u2013 OM\u00d3WIENIE PRZEPIS\u00d3W I PRZYK\u0141AD\u00d3W POST\u0118POWA\u0143 DOTYCZ\u0104CYCH KOMUNIKACJI MAREK I GREENWASHINGU<\/h2>\n\n\n\n

W niniejszym opracowaniu, poszukuj\u0105c rozwi\u0105za\u0144 prawnych umo\u017cliwiaj\u0105cych wywieranie wp\u0142ywu na marki w kwestii odpowiedzialnej reklamy, podda\u0142am analizie przepisy i przyk\u0142ady postepowa\u0144 zar\u00f3wno dotycz\u0105ce bran\u017cy modowej, jak i te obejmuj\u0105ce inne obszary, a mog\u0105ce by\u0107 istotnym drogowskazem i inspiracj\u0105 dla \u015bwiata mody.<\/p>\n\n\n\n

Wed\u0142ug raportu resortu klimatu i ochrony \u015brodowiska z 2021 r., Klimat tworz\u0105 ludzie \u2013zachowania ekologiczne Polak\u00f3w<\/em>, a\u017c 94% z nas jest \u015bwiadomych znaczenia globalnego ocieplenia dla \u015brodowiska. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 badanych zadeklarowa\u0142a te\u017c, \u017ce ekologiczne podej\u015bcie i dzia\u0142anie w trosce o nasz\u0105 planet\u0119 ma zwi\u0105zek z trosk\u0105 o kolejne pokolenia [1].<\/p>\n\n\n\n

Z kolei przeprowadzone w 2015 r. przez Nielsen N.V. badanie wykaza\u0142o, \u017ce 66% konsument\u00f3w by\u0142oby w stanie zap\u0142aci\u0107 wi\u0119cej za produkt ekologiczny [2].<\/p>\n\n\n\n

W obliczu rosn\u0105cej popularno\u015bci hase\u0142 takich, jak: zr\u00f3wnowa\u017cony rozw\u00f3j, recykling, ekologia czy ochrona \u015brodowiska, firmy dostosowuj\u0105 przekaz skierowany do konsument\u00f3w w taki spos\u00f3b, by klient ze spokojnym sumieniem kupi\u0142 proponowany produkt. Niestety nie zawsze jest to to\u017csame ze zmianami modelu biznesowego danego przedsi\u0119biorstwa, a ten: \u201ezw\u0142aszcza w bran\u017cy modowej musi zosta\u0107 przeprojektowany w kierunku gospodarki o obiegu zamkni\u0119tym\u201d <\/em>\u2013 twierdzi Anna Gonera, Sustainability Strategy Consultant z Natural Innovations Lab [3].<\/p>\n\n\n\n

Tym samym wyzwania i ryzyka marketingu: greenwashing<\/em>, nienale\u017cyte informowanie klienta lub wr\u0119cz propagowanie modelu konsumpcji sprzecznego z zasadami ochrony \u015brodowiska i zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju, s\u0105 r\u00f3wnie\u017c tymi, za kt\u00f3rymi pr\u00f3buje nad\u0105\u017ca\u0107 unijne i rodzime prawodawstwo.<\/p>\n\n\n\n

Zgodnie z Raportem o bran\u017cy e-commerce w Polsce i na \u015awiecie za rok 2021<\/em> firmy Paypal: \u201e70 proc. Polak\u00f3w na zakupach stara si\u0119 si\u0119ga\u0107 po produkty z ekologicznych \u017ar\u00f3de\u0142 i przyjazne \u015brodowisku\u201d [4]. Wobec powy\u017cszego bardziej \u015bwiadomy konsument wi\u0119ksz\u0105 uwag\u0119 zwraca na oznaczenia \u015bwiadcz\u0105ce o tym, \u017ce zakupiony produkt spe\u0142nia jego wymagania. Ale czy aby na pewno ma on szans\u0119 lokowa\u0107 sw\u00f3j kapita\u0142 w taki spos\u00f3b, by przys\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 planecie?<\/p>\n\n\n\n

Istniej\u0105 certyfikaty weryfikowalne \u2013 Fair Trade<\/em> i Fair Trade Cotton<\/em>, Viva!<\/em>, UTZ<\/em>, Rainforest Alliance<\/em>, GOTS, Global Recycled Standard<\/em>. Jednak coraz cz\u0119\u015bciej firmy rezygnuj\u0105 z nich, wiedz\u0105c, i\u017c nie  s\u0105 w stanie spe\u0142ni\u0107 ich wysokich standard\u00f3w. Okre\u015blaj\u0105 wi\u0119c swoje produkty coraz to nowszymi oznaczeniami: Organic<\/em>, Sustainable<\/em>, Conscious<\/em>, by przez odwo\u0142ania do rzekomej ekologii, organiczno\u015bci, zr\u00f3wnowa\u017cenia, reklamowa\u0107 je i zach\u0119ca\u0107 do zakupu.  <\/p>\n\n\n\n

Konsument, wybieraj\u0105c produkt oznaczony kt\u00f3rym\u015b z powy\u017cszych hase\u0142 lub taki zawieraj\u0105cy metk\u0119 informuj\u0105c\u0105 o konkretnym sk\u0142adzie, ufa komunikatowi producenta, nie ma te\u017c podstaw, by kwestionowa\u0107 jego przekaz medialny, \u015bwiadcz\u0105cy o uczciwych metodach produkcji i zr\u00f3wnowa\u017conym rozwoju marki. Nadu\u017cywany wizerunek dzikiej przyrody, natury, has\u0142a: zero waste, climate friendly<\/em>, kontrakty z eko-influencerami lub przekaz podprogowy sprawiaj\u0105 niestety, \u017ce ocena odbiorcy mo\u017ce by\u0107 mylna.<\/p>\n\n\n\n

Czy istnieje lub rozwija si\u0119 system prawny, kt\u00f3ry ma na celu ograniczenie powy\u017cszych praktyk?<\/em><\/strong><\/h3>\n\n\n\n

W obszarach innych ni\u017c moda: owszem. Cho\u0107by w bran\u017cy spo\u017cywczo-rolnej, na mocy przepis\u00f3w obowi\u0105zuj\u0105cego w Polsce od 1 stycznia 2022 r. Rozporz\u0105dzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018\/848 z dnia 30 maja 2018 r. [5], akt\u00f3w delegowanych i wykonawczych \u2013 producenci mog\u0105 liczy\u0107 si\u0119 z karami za niew\u0142a\u015bciwe u\u017cycie oznacze\u0144 bio<\/em> lub eko<\/em>, a tak\u017ce wprowadzanie konsument\u00f3w w b\u0142\u0105d i projektowanie produktu oraz jego opakowania w taki spos\u00f3b, by sprawia\u0142 wra\u017cenie ekologicznego.<\/p>\n\n\n\n

Przedsi\u0119biorcy reprezentuj\u0105cy pozosta\u0142e bran\u017ce wskazuj\u0105 jednak na niewystarczaj\u0105c\u0105 klarowno\u015b\u0107 przepis\u00f3w i luki prawne. W Raporcie ESG <\/em>[Environmental, Social and Corporate Governance<\/em> \u2013 przyp. NK] w dobrach konsumenckich i handlu detalicznym: nadal deklaracje a nie rzeczywisto\u015b\u0107,<\/em> przygotowanym i opublikowanym w maju 2022 r. przez PricewaterhouseCoopers, (PWC) 48% przedsi\u0119biorc\u00f3w wskazuje, i\u017c przed wi\u0119kszym zaanga\u017cowaniem si\u0119 w strategi\u0119 zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju powstrzymuje ich brak przejrzystych regulacji i wymog\u00f3w. Z tego samego dokumentu wynika, \u017ce: <\/p>\n\n\n\n

Polskie firmy stoj\u0105 przed wyzwaniem wdro\u017cenia strategii ESG i w\u0142\u0105czenia dzia\u0142a\u0144 zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju w swoje strategie biznesowe. Jedynie 20% z nich wdro\u017cy\u0142o lub jest na zaawansowanym etapie wdro\u017cenia strategii, a a\u017c 34% nie rozpocz\u0119\u0142o jeszcze \u017cadnych dzia\u0142a\u0144 w tym zakresie.<\/em> [6]<\/p>\n\n\n\n

Obawy co do przejrzysto\u015bci regulacji s\u0105 w pe\u0142ni uzasadnione, poniewa\u017c w odpowiedzi na potrzeby rynku i konsument\u00f3w, dopiero (z pewnym op\u00f3\u017anieniem) powstaj\u0105 i implementowane s\u0105 przepisy unijne. Mimo \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich jest wci\u0105\u017c na etapie projektu, poni\u017cej przedstawiam ich g\u0142\u00f3wne, dotychczasowe za\u0142o\u017cenia.<\/p>\n\n\n\n

Certyfikaty, o\u015bwiadczenia \u015brodowiskowe i <\/em><\/strong>greenwashing<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Wspomniane ju\u017c certyfikaty i oznaczenia \u015brodowiskowe cz\u0119sto odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do zr\u00f3wnowa\u017conego modelu dzia\u0142alno\u015bci podmiot\u00f3w, pocz\u0105wszy od produkcji a\u017c po dystrybucj\u0119, polityk\u0119 zwrot\u00f3w i za\u0142o\u017cenia zwi\u0105zane z recyklingiem. W lutym tego roku Euroactiv i \u201eFinancial Times\u201d poda\u0142y, i\u017c Komisja Europejska rozpocz\u0119\u0142a dzia\u0142ania w kierunku regulacji greenwashingu<\/em> na poziomie unijnym: prace te mia\u0142yby obj\u0105\u0107 swym zakresem tak\u017ce przemys\u0142 modowy. Po pierwszych zapowiedziach Komisja potwierdzi\u0142a te informacje, publikuj\u0105c w marcu tego roku propozycj\u0119 dyrektywy w sprawie zielonych o\u015bwiadcze\u0144 (tzw. Green Claims Directive<\/em>). Nawi\u0105zuje ona bezpo\u015brednio do strategii UE \u2013 jednym z za\u0142o\u017ce\u0144, uj\u0119tych w memorandum, jest m.in. d\u0105\u017cenie do modelu konsumpcji, kt\u00f3ry nie b\u0119dzie generowa\u0142 odpad\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Projektowane przepisy dotycz\u0105 dobrowolnie stosowanych o\u015bwiadcze\u0144, kt\u00f3re odnosz\u0105 si\u0119 do wp\u0142ywu produktu lub samego przedsi\u0119biorcy na \u015brodowisko. Na ich podstawie oznaczenia \u015brodowiskowe b\u0119d\u0105 musia\u0142y by\u0107 przejrzyste, zar\u00f3wno weryfikowalne, jak i weryfikowane przez stron\u0119 trzeci\u0105 i regularnie poddawane przegl\u0105dowi.<\/p>\n\n\n\n

Je\u017celi uda si\u0119 przyj\u0105\u0107 i implementowa\u0107 dyrektyw\u0119 w obecnym kszta\u0142cie, wielce prawdopodobne, \u017ce problem dowolno\u015bci przy okre\u015blaniu produkt\u00f3w mianem: conscious<\/em> czy organic<\/em> zniknie, poniewa\u017c o\u015bwiadczenia b\u0119d\u0105 musia\u0142y opiera\u0107 si\u0119 na powszechnie uznanych dowodach naukowych dotycz\u0105cych odpowiednich oddzia\u0142ywa\u0144 na \u015brodowisko.<\/p>\n\n\n\n

Powy\u017cszy wniosek niejako uzupe\u0142nia zesz\u0142oroczny projekt dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady UE, zmieniaj\u0105cej dyrektywy 2005\/29\/WE (dotycz\u0105cej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsi\u0119biorstwa wobec konsument\u00f3w, kt\u00f3rej aktualny kszta\u0142t om\u00f3wi\u0119 w dalszej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u) i 2011\/83\/UE (w sprawie praw konsument\u00f3w) w odniesieniu do wzmocnienia pozycji konsument\u00f3w w procesie transformacji ekologicznej poprzez lepsze informowanie i rozbudowan\u0105 ochron\u0119 przed nieuczciwymi praktykami, takimi jak pseudoekologiczny marketing czy pr\u00f3by postarzania produkt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Raportowanie<\/em><\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Obowi\u0105zki raportowania informacji niefinansowych w zakresie spo\u0142ecznej odpowiedzialno\u015bci biznesu, a wi\u0119c danych zwi\u0105zanych z wp\u0142ywem przedsi\u0119biorstwa na kwestie spo\u0142eczne, \u015brodowiskowe i \u0142ad korporacyjny, nak\u0142ada dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022\/2464 z dnia 14 grudnia 2022 r. (zwana tak\u017ce: CSRD – Corporate Sustainability Reporting Directive<\/em>) [7]. Obszarem regulowanym obj\u0119ta jest zw\u0142aszcza dzia\u0142alno\u015b\u0107 sp\u00f3\u0142ek publicznych i du\u017cych przedsi\u0119biorc\u00f3w, przy spe\u0142nieniu przez nie 2 z 3 kryteri\u00f3w, tj.: zatrudnienia powy\u017cej 250 pracownik\u00f3w, sumy aktyw\u00f3w w wysoko\u015bci min. 20 mln EUR, 40 mln EUR rocznych przychod\u00f3w netto. W przypadku ma\u0142ych i \u015brednich przedsi\u0119biorstw decyduj\u0105ce b\u0119dzie spe\u0142nienie przez nie 2 z 3 kryteri\u00f3w odpowiednio ni\u017cszych, tj.: sumy bilansowej w wysoko\u015bci 350 tys. EUR, 700 tys. EUR obrotu netto i \u015bredniej liczby pracownik\u00f3w w czasie roku finansowego wynosz\u0105cej 10 pracownik\u00f3w.  Na mocy zapis\u00f3w dyrektywy coroczny obowi\u0105zek raportowy danych dotycz\u0105cych wp\u0142ywu firmy na: \u015brodowisko, spo\u0142ecze\u0144stwo, prawa cz\u0142owieka i \u0142ad korporacyjny, obejmie:<\/p>\n\n\n\n

> du\u017ce przedsi\u0119biorstwa i jednostki dominuj\u0105ce du\u017cej grupy od 2026 r. za rok 2025;
> i ma\u0142e-\u015brednie przedsi\u0119biorstwa od 2027 r. za rok 2026 [8];
> grupy kapita\u0142owe spoza UE od 2029 r. za rok 2028. [9]<\/p>\n\n\n\n

Ponadto, od 2025 r. (za rok 2024) obowi\u0105zek raportowania obejmowa\u0142 b\u0119dzie przedsi\u0119biorstwa podlegaj\u0105ce pod Non-Financial Reporting Directive [10] \u2013 a wi\u0119c sp\u00f3\u0142ki interesu publicznego i jednostki dominuj\u0105ce du\u017cej grupy, przekraczaj\u0105ce na dzie\u0144 bilansowy \u015bredni\u0105 liczb\u0119 500 pracownik\u00f3w zatrudnionych w roku obrotowym.<\/p>\n\n\n\n

Szacuje si\u0119, \u017ce obowi\u0105zkiem raportowym b\u0119dzie obj\u0119tych wi\u0119cej firm ni\u017c w przypadku podobnych regulacji proponowanych we wspomnianej dyrektywie Non-Financial Reporting Directive.<\/p>\n\n\n\n

Sprawozdania b\u0119d\u0105 musia\u0142y by\u0107 atestowane przez bieg\u0142ego rewidenta lub niezale\u017cnego akredytowanego weryfikatora. Przepisy tej dyrektywy nak\u0142adaj\u0105 na pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie obowi\u0105zek wdro\u017cenia sankcji za nieprawid\u0142ow\u0105 realizacj\u0119 obowi\u0105zk\u00f3w raportowych, w tym sankcji obejmuj\u0105cych administracyjne kary finansowe.<\/p>\n\n\n\n

Ustalenie wsp\u00f3lnych dla wielu grup przedsi\u0119biorc\u00f3w regu\u0142, zdaniem Katarzyny Matyjasik, ekspertki ds. ESG w SGS Polska, wp\u0142ynie na dost\u0119p do danych na temat zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju, kt\u00f3re: <\/p>\n\n\n\n

b\u0119d\u0105 wreszcie por\u00f3wnywalne. Pozwoli tak\u017ce na ograniczenie greenwashingu i wzmocni na poziomie globalnym rol\u0119 tworzenia takich standard\u00f3w. Firmy te b\u0119d\u0105 zobowi\u0105zane poddawa\u0107 si\u0119 niezale\u017cnym audytom i certyfikacji w celu potwierdzenia wiarygodno\u015bci ujawnionych informacji.<\/em> [11]<\/p>\n\n\n\n

Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce dyrektywa CSRD i Rozporz\u0105dzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020\/852 z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie ustanowienia ram u\u0142atwiaj\u0105cych zr\u00f3wnowa\u017cone inwestycje (zwane \u201eTaksonomi\u0105\u201d) obejmuj\u0105 nie tylko rygorystyczne wymogi raportowe wzgl\u0119dem firm, ale i reguluj\u0105 zdobycie atrakcyjnych warunk\u00f3w finansowania inwestycji czy zwi\u0119kszenia konkurencyjno\u015bci przedsi\u0119biorstw\u00a0 przez przyznanie dodatkowych preferencji dla ekologicznych rozwi\u0105za\u0144 i ograniczanie pseudoekologicznego marketingu.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Opr\u00f3cz tego konsumencka analiza w\/w raport\u00f3w b\u0119dzie wspiera\u0142a transparentno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 firm, co w konsekwencji pomo\u017ce klientom oceni\u0107, czy deklarowane dzia\u0142ania przedsi\u0119biorstwa, m.in. inicjatywy pro\u015brodowiskowe, faktycznie mia\u0142y miejsce.<\/p>\n\n\n\n

Dyrektywa CSRD wesz\u0142a w \u017cycie 5 stycznia 2023 r. i powinna zosta\u0107 implementowana do krajowych porz\u0105dk\u00f3w prawnych przez pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie Unii Europejskiej, w tym Polsk\u0119, w ci\u0105gu 18 miesi\u0119cy. Prace nad implementacj\u0105 trwaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Przy tej dyrektywie nale\u017cy wspomnie\u0107 o innym projekcie UE, nad kt\u00f3rym prace si\u0119 tocz\u0105, a nak\u0142adaj\u0105cym na firmy obowi\u0105zek nale\u017cytej staranno\u015bci w \u0142a\u0144cuchach dostaw i zapewnienie poszanowania praw cz\u0142owieka, \u015brodowiska i \u0142adu korporacyjnego \u2013 Dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie nale\u017cytej staranno\u015bci przedsi\u0119biorstw w zakresie zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju oraz zmieniaj\u0105ca dyrektyw\u0119 (UE) 2019\/1937.<\/p>\n\n\n\n

Istniej\u0105cy system prawny<\/em><\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Dyrektyw\u0105 przyj\u0119t\u0105 i implementowan\u0105 w Polsce, kt\u00f3rej rol\u0105 jest ochrona konsument\u00f3w, a \u201ewyznacznikiem poziomu tej ochrony jest konsument nale\u017cycie poinformowany i podejmuj\u0105cy \u015bwiadome decyzje\u201d [12] jest wspomniana ju\u017c Dyrektywa  2005\/29\/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. [13]<\/p>\n\n\n\n

Przepisy tej dyrektywy implementowano w Polsce na mocy ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdzia\u0142aniu nieuczciwym praktykom rynkowym, kt\u00f3ra wesz\u0142a w \u017cycie 21 grudnia 2007 r. [14]<\/p>\n\n\n\n

\u201eW oparciu o te przepisy Fundacja ClientEarth prowadzi postepowanie w sprawie greenwashingu w\u0119gla w Polsce. Post\u0119powanie toczy si\u0119 przed s\u0105dem cywilnym w Warszawie\u201d \u2013 <\/em>m\u00f3wi w komentarzu dla Fashion Revolution Polska radca prawny Kamila Drzewicka z Fundacji ClientEarth Prawnicy dla Ziemi [15]. Mowa o sprawie trwaj\u0105cej przed S\u0105dem Okr\u0119gowym w Warszawie, wytoczonej na podstawie pow\u00f3dztwa przeciwko jednemu z producent\u00f3w produktu w\u0119glowego \u201eekogroszek\u201d, sprzedawanego w opakowaniach mog\u0105cych wywo\u0142a\u0107 uzasadnione \u2013 cho\u0107 mylne \u2013 przekonanie konsumenta, \u017ce dokonuje zakupu produktu ekologicznego. ClientEarth argumentowa\u0142o w pozwie, i\u017c chodzi zw\u0142aszcza o u\u017cycie koloru zielonego i motyw\u00f3w przyrodniczych, ale tak\u017ce o przekaz medialny danego producenta. Fundacja domaga\u0142a si\u0119 od pozwanego: <\/p>\n\n\n\n

zmiany nazwy sprzedawanych produkt\u00f3w na niezawieraj\u0105c\u0105 odniesie\u0144 do ekologii, zaprzestania nieuczciwych praktyk rynkowych, w tym zmiany opakowa\u0144 sprzedawanego produktu, publikacji o\u015bwiadczenia w og\u00f3lnopolskim dzienniku, w kt\u00f3rym firma przyzna si\u0119 do stosowania nieuczciwej praktyki <\/em>greenwashingu, a tak\u017ce zap\u0142aty 1500 z\u0142 na rzecz Bia\u0142owieskiego Parku Narodowego.<\/em> [16]<\/p>\n\n\n\n

Post\u0119powanie w sprawie wci\u0105\u017c si\u0119 toczy i cho\u0107 sprawa ta nie dotyczy bran\u017cy modowej, warto przygl\u0105da\u0107 si\u0119 jej rozstrzygni\u0119ciu i kszta\u0142towaniu si\u0119 linii orzeczniczej w kwestii greenwashingu<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Wcze\u015bniej (w marcu 2021 r.) Fundacja ClientEarth z\u0142o\u017cy\u0142a w tej sprawie zawiadomienie do prezesa Urz\u0119du Ochrony Konkurencji i Konsument\u00f3w (UOKiK) o mo\u017cliwo\u015bci naruszenia zbiorowych interes\u00f3w klient\u00f3w, poniewa\u017c, jak czytamy na stronie Fundacji: <\/p>\n\n\n\n

niekt\u00f3rzy producenci z bran\u017cy w\u0119glowej stosuj\u0105 w nazwie przedrostki  \u201eeko\u201d czy okre\u015blenia takie jak \u201eekologiczny\u201d lub \u201eprzyjazny dla \u015brodowiska\u201d. Do\u015b\u0107 powszechn\u0105 praktyk\u0105 jest te\u017c umieszczanie na opakowaniach w\u0119gla \u201eekogroszku\u201d zielonych listk\u00f3w, zwierz\u0105t oraz innych motyw\u00f3w, kt\u00f3re kojarz\u0105 si\u0119 z przyrod\u0105. Z badania, kt\u00f3re na zlecenie naszej Fundacji wykona\u0142a pracownia badawcza Kantar wynika, \u017ce a\u017c 43% respondent\u00f3w korzystaj\u0105cych z \u201eekogroszku\u201d uwa\u017ca go za produkt ekologiczny. Z kolei badanie zrealizowane przez naukowc\u00f3w z Politechniki Warszawskiej wykaza\u0142o, \u017ce emisje szkodliwych py\u0142\u00f3w podczas spalania \u201eekogroszku\u201d mog\u0105 nawet czterdziestokrotnie przekracza\u0107 norm\u0119. <\/em>[17]<\/p>\n\n\n\n

UOKiK nie zdecydowa\u0142 si\u0119 jednak na interwencj\u0119, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na obowi\u0105zuj\u0105ce przepisy, w kt\u00f3rych termin \u201eekogroszek\u201d wyst\u0119puje, w zwi\u0105zku z czym nie mo\u017ce by\u0107 uznany za bezprawny przy okre\u015blaniu produkt\u00f3w w\u0119glowych tego typu. Fundacja ClientEarth podj\u0119\u0142a wi\u0119c starania, by z rozporz\u0105dzenia w sprawie wymaga\u0144 jako\u015bciowych dla paliw sta\u0142ych znikn\u0105\u0142 termin \u201eekogroszek\u201d, co w pewnym sensie si\u0119 uda\u0142o \u2013 co prawda zachowano nazw\u0119 \u201eekogroszek\u201d, ale dodano do niej po my\u015blniku wyra\u017cenie \u201enazwa handlowa, groszek plus\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Zmiany mia\u0142y wej\u015b\u0107 w \u017cycie do dnia 31 grudnia 2022 r., tymczasem Ministerstwo Klimatu i \u015arodowiska zawiesi\u0142o stosowanie przepis\u00f3w o normach jako\u015bci w\u0119gla do ko\u0144ca kwietnia br.<\/p>\n\n\n\n

Cho\u0107 w samej sprawie \u201eekogroszku\u201d UOKiK nie podj\u0105\u0142 si\u0119 interwencji, to w ocenie r. pr. Kamili Drzwickiej z ClientEarth: <\/p>\n\n\n\n

w Polsce istniej\u0105 narz\u0119dzia prawne pozwalaj\u0105ce reagowa\u0107 na naruszenia w obszarze reklamy i promocji. Przeszkod\u0105 jest jednak to, \u017ce dochodzenie racji odbywa si\u0119 przed s\u0105dami cywilnymi, co oznacza, \u017ce procedury s\u0105 skomplikowane, d\u0142ugotrwa\u0142e i kosztowne. Dlatego wa\u017cn\u0105 instytucj\u0105, kt\u00f3rej ustawowym zadaniem jest ochrona praw konsument\u00f3w m.in. przed wprowadzaniem w b\u0142\u0105d przez biznes, jest UOKiK. <\/em>[18]<\/p>\n\n\n\n

W 2021 r. UOKiK wszcz\u0105\u0142 m.in. post\u0119powania wyja\u015bniaj\u0105ce w przedmiocie promowania tzw.  scamu<\/em>, a wi\u0119c wprowadzenia klienta w b\u0142\u0105d co do istotnych cech produktu, wyolbrzymienia w\u0142a\u015bciwo\u015bci lub przeznaczenia czy oferowanie rzeczy szkodliwych lub niebezpiecznych dla zdrowia:  <\/p>\n\n\n\n

Cho\u0107 urz\u0105d ten nie by\u0142 dotychczas aktywny w obszarze zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju i przeciwdzia\u0142ania <\/em>greenwashingowi, to co\u015b zaczyna si\u0119 zmienia\u0107. W styczniu Prezes tej instytucji poinformowa\u0142, \u017ce na podstawie wynik\u00f3w kontroli Inspekcji Handlowej, wszcz\u0105\u0142 post\u0119powania wyja\u015bniaj\u0105ce wobec sp\u00f3\u0142ek: Polskie Sklepy Odzie\u017cowe (producenta m.in. ubra\u0144 Lavard) i Lord. UOKiK s\u0142usznie zauwa\u017ca, \u017ce etykiety musz\u0105 zawiera\u0107 prawdziwe informacje w zakresie sk\u0142adu \u2013 to odpowiedzialno\u015b\u0107 producent\u00f3w.<\/em> [19]<\/p>\n\n\n\n

Ponadto w ostatnich miesi\u0105cach UOKiK wszcz\u0105\u0142 i prowadzi 8 post\u0119powa\u0144 wyja\u015bniaj\u0105cych dotycz\u0105cych firm, kt\u00f3re w swoim marketingu i komunikacji korporacyjnej k\u0142ad\u0142y du\u017cy nacisk na aspekty \u015brodowiskowe, (mowa o: Bielenda Kosmetyki Naturalne, H&M Hennes & Mauritz, KappAhl Polska, Dr Irena Eris, Allegro, L’Or\u00e9al Polska, LPP oraz Zara Polska). [20]<\/p>\n\n\n\n

Celem post\u0119powa\u0144 jest ustalenie, czy deklaracje firm dotycz\u0105ce ESG nawi\u0105zuj\u0105ce do zagadnie\u0144 ekologii, zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju lub ochrony \u015brodowiska  nosi\u0142y znamiona greenwashingu<\/em>, co uzasadnia\u0142oby wszcz\u0119cie post\u0119powania w sprawie praktyk naruszaj\u0105cych zbiorowe interesy konsument\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Jak mo\u017cna przeczyta\u0107 w artykule Katarzyny Michalik, FashionBiznes.pl: <\/p>\n\n\n\n

Na tym etapie  Prezes Urz\u0119du nie stawia przedsi\u0119biorcom zarzut\u00f3w dotycz\u0105cych stosowania ewentualnych praktyk naruszaj\u0105cych zbiorowe interesy konsument\u00f3w. W prowadzonych post\u0119powaniach wyja\u015bniaj\u0105cych UOKiK wskazuje, \u017ce twierdzenia dotycz\u0105ce ekologiczno\u015bci produktu lub us\u0142ugi musz\u0105 by\u0107 zgodne z prawd\u0105, nie mog\u0105 zawiera\u0107 fa\u0142szywych informacji, musz\u0105 by\u0107 przedstawione w jasny, konkretny, dok\u0142adny i jednoznaczny spos\u00f3b, tak aby nie wprowadza\u0107 konsument\u00f3w w b\u0142\u0105d.<\/em> [21]<\/p>\n\n\n\n

UOKiK podkre\u015bla, i\u017c weryfikuje <\/em>\u201epos\u0142ugiwanie si\u0119 przez firmy r\u00f3\u017cnymi sformu\u0142owaniami dotycz\u0105cymi szeroko pojmowanej ekologiczno\u015bci \u2013 od nazwy produktu, posiadanych certyfikat\u00f3w po informacje dotycz\u0105ce jego produkcji\u201d. [22]<\/p>\n\n\n\n

Zgodnie z art. 106 Ustawy o ochronie konkurencji i konsument\u00f3w \u2013 kary za naruszenie zbiorowych interes\u00f3w klient\u00f3w mog\u0105 si\u0119ga\u0107 nawet do 10% przychod\u00f3w, co mo\u017ce skutecznie odstrasza\u0107 du\u017cych przedsi\u0119biorc\u00f3w. [23]<\/p>\n\n\n\n

Czy prawo polskie zapewnia konsumentom, \u015brodowisku i naszym interesom zbiorowym jeszcze jak\u0105\u015b ochron\u0119? <\/em><\/strong><\/h3>\n\n\n\n

W \u015bwietle przepis\u00f3w o ochronie \u015brodowiska \u2013 art. 80 Ustawy Prawo Ochrony \u015arodowiska m\u00f3wi: <\/p>\n\n\n\n

Reklamy lub inny rodzaj promocji towaru lub us\u0142ugi nie powinny zawiera\u0107 tre\u015bci propaguj\u0105cych modelu konsumpcji sprzecznego z zasadami ochrony \u015brodowiska i zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju. W szczeg\u00f3lno\u015bci nie powinny wykorzystywa\u0107 obrazu dzikiej przyrody do promowania produkt\u00f3w i us\u0142ug negatywnie wp\u0142ywaj\u0105cych na \u015brodowisko przyrodnicze.<\/em> [24]<\/p>\n\n\n\n

Jak podsumowuje te zapisy r. pr. Kamila Drzewicka, Client Earth: \u201eW czasach rosn\u0105cej \u015bwiadomo\u015bci ekologicznej przepis ten mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 skutecznym narz\u0119dziem do przeciwdzia\u0142ania promocji produkt\u00f3w czy us\u0142ug, kt\u00f3re s\u0105 szkodliwe dla \u015brodowiska\u201d <\/sup>.<\/em> [25]<\/p>\n\n\n\n

Z roszczeniem o zaprzestanie reklamy lub innego rodzaju promocji towaru lub us\u0142ugi mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 do s\u0105du powszechnego organizacje ekologiczne, kt\u00f3rym legitymacj\u0119 czynn\u0105 przyznaje art. 328 PO\u015a. R. pr. Kamila Drzewicka wyja\u015bnia: <\/p>\n\n\n\n

Oznacza to, \u017ce mog\u0105 one [organizacje ekologiczne \u2013 przyp. NK] wyst\u0119powa\u0107 do s\u0105du, je\u015bli reklama ta lub inny rodzaj promocji sprzeczne s\u0105 z art. 80. Cho\u0107 cel tego przepisu jest s\u0142uszny, to w praktyce jest on za rzadko wykorzystywany. W czasach rosn\u0105cej \u015bwiadomo\u015bci ekologicznej przepis ten mo\u017ce jednak okaza\u0107 si\u0119 skutecznym narz\u0119dziem do przeciwdzia\u0142ania promocji produkt\u00f3w czy us\u0142ug, kt\u00f3re s\u0105 szkodliwe dla \u015brodowiska.<\/em> [26]<\/p>\n\n\n\n

Przyk\u0142adem skutecznego wykorzystania art. 80 w zwi\u0105zku z art. 328 PO\u015a jest sprawa z pow\u00f3dztwa Fundacji Frank Bold [27], w kt\u00f3rej Fundacja za\u017c\u0105da\u0142a od pozwanego \u2013 jednego z dolno\u015bl\u0105skich warsztat\u00f3w samochodowych\u2013 wycofania reklamy us\u0142ugi polegaj\u0105cej na usuwaniu filtr\u00f3w cz\u0105stek sta\u0142ych DPF, FAP z samochod\u00f3w [28], w Internecie. W efekcie pow\u00f3dztwa Fundacji Frank Bold s\u0105d nakaza\u0142 pozwanemu zaprzestania takiej reklamy i promocji. [29]<\/p>\n\n\n\n

Co na to wszystko bran\u017ca reklamy i marketingu?<\/em><\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Badanie przeprowadzone w Wielkiej Brytanii w\u015br\u00f3d pracownik\u00f3w marketingu wskaza\u0142o, \u017ce 49% badanych obawia si\u0119 pracy przy kampaniach m\u00f3wi\u0105cych o \u201ezr\u00f3wnowa\u017conym\u201d biznesie, poniewa\u017c boj\u0105 si\u0119 oskar\u017ce\u0144 o ekomanipulacje. 40% badanych przyzna\u0142o, \u017ce nie posiada kompetencji niezb\u0119dnych do tworzenia tego typu kampanii. 51% respondent\u00f3w uznaje zmiany klimatu za egzystencjalne zagro\u017cenie dla ich dzia\u0142alno\u015bci biznesowej lub dla dzia\u0142alno\u015bci ich klient\u00f3w. Wed\u0142ug Gemmy Butler z Chartered Institute of Marketing, \u201eaby rzeczywi\u015bcie poczyni\u0107 post\u0119p w rozwi\u0105zywaniu problemu zr\u00f3wnowa\u017cenia, potrzebujemy przedsi\u0119biorstw bardziej otwartych i przejrzystych w kwestii ich wp\u0142ywu na \u015brodowisko. Oczekuj\u0105 tego konsumenci, pracownicy i inwestorzy\u201d.<\/em> [30]<\/p>\n\n\n\n

\u015awiat reklamy i marketingu w Polsce zdaje si\u0119 zauwa\u017ca\u0107 konieczno\u015b\u0107 samoregulacji. W minionym roku Zwi\u0105zek Stowarzysze\u0144 Rada Reklamy (b\u0119d\u0105cy organizacj\u0105 pozarz\u0105dow\u0105 non-profit powsta\u0142\u0105, by tworzy\u0107 i zarz\u0105dza\u0107 systemem samoregulacji reklamy), zaproponowa\u0142 w swym Kodeksie Etyki Reklamy zmiany o pod\u0142o\u017cu \u015brodowiskowym, tak aby promocja przy wykorzystaniu komunikat\u00f3w: \u201eprzyjazne dla natury\u201d czy \u201eneutralne dla klimatu\u201d, by\u0142a uzasadniona i poparta dowodami, czego zaniechanie b\u0119dzie stanowi\u0142o naruszenie zasad etyki reklamy. [31] To nowe spojrzenie Zwi\u0105zku Stowarzysze\u0144 Rada Reklamy na spos\u00f3b promowania us\u0142ug i produkt\u00f3w nie stanowi zbioru norm zast\u0119puj\u0105cych bezwzgl\u0119dnie obowi\u0105zuj\u0105ce przepisy prawa, a jedynie zawiera szereg zasad, nak\u0142adaj\u0105c dodatkowe ograniczenia na podmioty obj\u0119te kodeksem. Mo\u017cna wi\u0119c dostrzec post\u0119puj\u0105c\u0105 zmian\u0119 podej\u015bcia oraz wyra\u017an\u0105 inspiracj\u0105 tym, co dzieje si\u0119 w Europie Zachodniej i USA, gdzie notuje si\u0119 wzrost marketingowej \u015bwiadomo\u015bci, a w konsekwencji r\u00f3wnie\u017c liczby spraw, w kt\u00f3rych istotnie zaczyna si\u0119 ogranicza\u0107 greenwashing<\/em> i nienale\u017cyte informowanie konsument\u00f3w o produktach oraz us\u0142ugach. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bran\u017ca mody, jej przewinienia i podj\u0119te dzia\u0142ania prawne w USA i Europie<\/em><\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Konkluzja przeprowadzonego w 2020 r. przez Komisj\u0119 Europejsk\u0105 oraz urz\u0119dy ochrony konsument\u00f3w pa\u0144stw cz\u0142onkowskich badania jasno wskazywa\u0142a, \u017ce prawie po\u0142ow\u0119 (42%) spo\u015br\u00f3d analizowanych opis\u00f3w produkt\u00f3w lub tre\u015bci marketingowych, w kt\u00f3rych powo\u0142ano si\u0119 na has\u0142a ekologiczne, mog\u0142y zawiera\u0107 twierdzenia niezgodne z prawem.\u00a0[32]<\/p>\n\n\n\n

W 2022 r. niderlandzki Urz\u0105d ds. Konsument\u00f3w i Rynk\u00f3w (ACM) nakaza\u0142 firmom H&M oraz Decathlon usun\u0105\u0107 ze swoich produkt\u00f3w i stron internetowych informacje dotycz\u0105ce zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju. Post\u0119powania w sprawie obu tych marek nie by\u0142y prowadzone w zwi\u0105zku z podaniem fa\u0142szywych informacji, a jedynie mo\u017cliwo\u015bci wprowadzenia klient\u00f3w w b\u0142\u0105d. Ten zarzut wystarczy\u0142, by zobowi\u0105za\u0107 podmioty rynku modowego do przekazania darowizn na cele zwi\u0105zane ze zr\u00f3wnowa\u017conym rozwojem. Z produkt\u00f3w H&M znikn\u0119\u0142y oznaczenia conscious<\/em> i conscious choice<\/em>, ze strony internetowej mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c zosta\u0107 usuni\u0119ta zak\u0142adka: \u201ebardziej zr\u00f3wnowa\u017cone materia\u0142y\u201d. Decatlon natomiast usun\u0105\u0142 etykiety z oznaczeniem ecodesign<\/em>. W ocenie ACM obie firmy stosowa\u0142y niejasne i niewystarczaj\u0105co uzasadnione o\u015bwiadczenia dotycz\u0105ce zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju. [33]<\/p>\n\n\n\n

W lipcu 2022 r. stosowane przez H&M zielone etykiety Conscious Collection<\/em> i informacja o produkcji przy u\u017cyciu mniejszej ilo\u015bci wody sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 pozwu z\u0142o\u017conego w Nowym Jorku przeciwko konsorcjum przez Chelsea Commodore. [34]<\/p>\n\n\n\n

W tym samym roku podobne post\u0119powanie do tego prowadzonego w Niderlandach wszcz\u0105\u0142  brytyjski Urz\u0105d ds. Konkurencji i Rynk\u00f3w (CMA) w sprawie marek: Asos, Boohoo i George at Asda. W przypadku pierwszego z podmiot\u00f3w z jego strony znikn\u0119\u0142y wszystkie produkty, wchodz\u0105ce w sk\u0142ad kolekcji: Responsible Edit<\/em> oraz filtry, kt\u00f3re umo\u017cliwia\u0142y wyszukanie ubra\u0144 i akcesori\u00f3w zr\u00f3wnowa\u017conych marek. [35]<\/p>\n\n\n\n

Post\u0119powania w obszarach innych ni\u017c moda<\/em><\/strong><\/h3>\n\n\n\n

W 2022 r. Grupa Fossielvrij NL wraz z ClientEarth i Reclame.NL wnios\u0142y pozew przeciwko niderlandzkiej linii lotniczej KLM na podstawie dyrektywy UE o nieuczciwych praktykach konsumenckich, w zwi\u0105zku z kampani\u0105 KLM: Fly Responsibly<\/em>, informacj\u0105 o d\u0105\u017ceniu firmy do  zmniejszenia emisji gaz\u00f3w cieplarnianych do zera netto do 2050 roku i has\u0142em przewodnim: \u201e[KLM] tworzy bardziej zr\u00f3wnowa\u017con\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107\u201d. Cz\u0142onkowie Grupy Fossielvrij NL wykazali, i\u017c nowe has\u0142a linii lotniczej nie odzwierciedlaj\u0105 jej plan\u00f3w biznesowych co do zwi\u0119kszenia ilo\u015bci lot\u00f3w, by zr\u00f3wna\u0107 ich liczb\u0119 ze stanem sprzed pandemii, a klienci nie mog\u0105 by\u0107 informowani o zr\u00f3wnowa\u017conym rozwoju linii, podczas gdy nieograniczanene loty znacz\u0105co wp\u0142ywaj\u0105 na emisj\u0119 gaz\u00f3w i ocieplenie klimatu. [36]<\/p>\n\n\n\n

Zdaniem, adiunkt prawa klimatycznego w London School of Economics Joany Setzer: \u201erozstrzygni\u0119cie w tej sprawie mo\u017ce stanowi\u0107 precedens, otwieraj\u0105cy drog\u0119 argumentacji w innych post\u0119powaniach przeciwko liniom lotniczym\u201d. [37]<\/p>\n\n\n\n

Kolejnym dobrym przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 decyzja brytyjskiego urz\u0119du ds. Standard\u00f3w Reklamy (Advertising Standards Authority, ASA), kt\u00f3ry zdecydowa\u0142, \u017ce plakaty HSBC promuj\u0105ce bank jako instytucj\u0119 dbaj\u0105c\u0105 o \u015brodowisko naturalne nosz\u0105 znamiona greenwashingu<\/em> [38]. Pierwszy z plakat\u00f3w informowa\u0142: <\/p>\n\n\n\n

Zmiany klimatyczne nie maj\u0105 granic. Podobnie jak rosn\u0105cy poziom m\u00f3rz. Dlatego HSBC chce zapewni\u0107 finansowanie i inwestycje o warto\u015bci 1 biliona dolar\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie w celu u\u0142atwienia naszym klientom zej\u015bcia do ca\u0142kowitej neutralno\u015bci klimatycznej.<\/em> [39]<\/p>\n\n\n\n

Drugi zawiera\u0142 has\u0142o: \u201eZmiany klimatyczne nie maj\u0105 granic. Dlatego w Wielkiej Brytanii pomagamy zasadzi\u0107 2 miliony drzew, kt\u00f3re w ci\u0105gu swojego \u017cycia poch\u0142on\u0105 1,25 mln ton dwutlenku w\u0119gla\u201d. Problem w tym, \u017ce plakaty HSBC pojawi\u0142y si\u0119 na ulicach Londynu i Bristolu tu\u017c przed Szczytem ONZ w Glasgow w sprawie zmian klimatu COP26 [40], co mog\u0142o sprawia\u0107 wra\u017cenie, i\u017c jest dzia\u0142aniem podj\u0119tym w porozumieniu z organizatorami szczytu. Jak stwierdzi\u0142a ASA: \u201eplakaty zwodzi\u0142y odbiorc\u00f3w i pomija\u0142y istotne informacje o HSBC\u201d [41]. Na domiar z\u0142ego w raporcie za rok poprzedzaj\u0105cy dan\u0105 spraw\u0119 HSBC informowa\u0142o o udzieleniu kredyt\u00f3w i us\u0142ug podmiotom oraz projektom, za spraw\u0105 kt\u00f3rych do atmosfery emitowane jest 65,3 milion\u00f3w ton dwutlenku w\u0119gla rocznie.<\/p>\n\n\n\n

ASA jasno wskaza\u0142a, \u017ce taka reklama nie mo\u017ce by\u0107 kierowana do odbiorc\u00f3w, a plakaty \u201epomija\u0142y istotne informacje\u201d na temat dzia\u0142a\u0144 HSBC, jak w\u0142a\u015bnie te, w kt\u00f3rych bank zaanga\u017cowany jest w finansowanie przedsi\u0119biorstw w znacznym stopniu przyczyniaj\u0105cych si\u0119 do emisji dwutlenku w\u0119gla i innych gaz\u00f3w cieplarnianych. [42]<\/p>\n\n\n\n

O podobnej w skutkach sytuacji mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 w przypadku \u2013 odpowiadaj\u0105cej za inwestycje w ramach Deutsche Banku \u2013 DWS Group. W 2020 r. Desiree Fixler zosta\u0142a zatrudniona tam na stanowisku managera ds. zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju. DWS Group w 2021 r. opublikowa\u0142o raport, z kt\u00f3rego wynika\u0142o, i\u017c zr\u00f3wnowa\u017cone inwestycje opiewaj\u0105 na kwot\u0119 459 miliard\u00f3w euro, czyni\u0105c z DWS lidera rynku w tym obszarze. Desire Fixler sygnalizowa\u0142a wtedy zarz\u0105dowi i radzie nadzorczej, \u017ce dane te s\u0105 nieprawdziwe i wprowadzaj\u0105 opini\u0119 publiczn\u0105 w b\u0142\u0105d \u2013podj\u0119te przez ni\u0105 dzia\u0142ania nie przynios\u0142y jednak zamierzonego skutku. Dopiero za spraw\u0105 artyku\u0142u jej autorstwa napisanego dla \u201eWall Street Journal\u201d ewentualnymi nadu\u017cyciami zainteresowa\u0142y si\u0119 ameryka\u0144skie, a p\u00f3\u017aniej niemieckie organy \u015bcigania. R\u00f3wnolegle DWS zwi\u0119kszy\u0142o transparentno\u015b\u0107 swojej dzia\u0142alno\u015bci, weryfikuj\u0105c te\u017c wspomniany raport ESG i og\u0142aszaj\u0105c, \u017ce zr\u00f3wnowa\u017cone inwestycje stanowi\u0142y 25% tego, co opublikowano pierwotnie. \u015aledztwo w sprawie wci\u0105\u017c si\u0119 toczy. [43]<\/p>\n\n\n\n

W kontek\u015bcie tej sprawy wydaje si\u0119, i\u017c rzetelnemu informowaniu klient\u00f3w i zgodnemu z prawd\u0105 marketingowi sprzyjaj\u0105 nie tylko przepisy jasno na to wskazuj\u0105ce, ale r\u00f3wnie\u017c po\u015brednio tak\u017ce te dotycz\u0105ce tzw. whistleblower\u00f3w<\/em>, a wi\u0119c os\u00f3b informuj\u0105cych odpowiednie organy sp\u00f3\u0142ki, instytucje pa\u0144stwowe lub opini\u0119 publiczn\u0105 o nadu\u017cyciach firm, tak\u017ce nadu\u017cyciach o charakterze raportowo-\u015brodowiskowym. W Unii Europejskiej nale\u017cy wskaza\u0107 Dyrektyw\u0119 Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019\/1937 z dnia 23 pa\u017adziernika 2019 r. [44] Polski projekt ustawy maj\u0105cej implementowa\u0107 t\u0119 dyrektyw\u0119 wci\u0105\u017c jest zmieniany, ale na uwag\u0119 zas\u0142uguje zaproponowana tre\u015b\u0107 art. 6 stanowi\u0105cego \u201eby informacja b\u0119d\u0105ca przedmiotem zg\u0142oszenia (i) by\u0142a prawdziwa w momencie zg\u0142oszenia, (ii) dotyczy\u0142a narusze\u0144 wymienionych w projekcie ustawy regulacji prawnych oraz (iii) spe\u0142nia\u0142a przes\u0142ank\u0119 interesu publicznego<\/strong> [wyr\u00f3\u017cnienie NK]\u201d [45]. <\/em>Sam interes spo\u0142eczny nie zosta\u0142 w ustawie\u00a0 zdefiniowany, wi\u0119c do czasu pojawienia si\u0119 orzecznictwa mo\u017ce by\u0107 traktowany szeroko, r\u00f3wnie\u017c jako ochrona \u015brodowiska i klimatu.<\/p>\n\n\n\n

Istniej\u0105 niestety praktyki marketingowe, kt\u00f3rym przy obecnym kszta\u0142cie przepis\u00f3w, trudno jednoznacznie przyporz\u0105dkowa\u0107 kategori\u0119 <\/em><\/strong>greenwashingu<\/strong> lub propagowania dzia\u0142a\u0144 sprzecznych z zasadami ochrony \u015brodowiska<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

W obszarze takich praktyk firmy i ich spos\u00f3b promocji nie stanowi\u0105 wyj\u0105tku. Dostrzec mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c niesp\u00f3jno\u015b\u0107 w dzia\u0142aniach organ\u00f3w centralnych, bo czy Ministerstwo \u015arodowiska, uznaj\u0105c w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 W\u00f3d Polskich w sprawie zanieczyszczenia Odry i nie podejmuj\u0105c skutecznych dzia\u0142a\u0144 naprawczych, prowadz\u0105cych do ograniczenia zanieczyszczania rzek, ma prawo podpisywa\u0107 si\u0119 pod programem przeciwdzia\u0142ania niedoborowi wody: \u201eRetencja. Zatrzymaj wod\u0119\u201d? Czy firma Gerber s\u0142usznie u\u017cywa w swych reklamach has\u0142a: \u201e\u017bywienie z trosk\u0105 o ziemi\u0119\u201d, skoro tylko jedna z linii firmy jest organiczna [46], a samo rolnictwo, nawet ekologiczne, wywiera negatywny wp\u0142yw na \u015brodowisko, stan w\u00f3d gruntowych, degradacj\u0119 gleby\u00a0 i wycink\u0119 las\u00f3w? W jaki spos\u00f3b traktowa\u0107 eko-influencer\u00f3w namawiaj\u0105cych niejednokrotnie do nadmiernej konsumpcji? Jak podej\u015b\u0107 do kampanii przygotowanej z okazji Dnia Kobiet przez firm\u0119 Balagan \u2013 znan\u0105 z transparentno\u015bci i k\u0142ad\u0105cej nacisk na zr\u00f3wnowa\u017cony rozw\u00f3j?\u00a0 Decyzja o nawi\u0105zaniu wsp\u00f3\u0142pracy z Jessic\u0105 Mercedes poruszy\u0142a wielu sta\u0142ych klient\u00f3w tej marki. Powodem krytyki by\u0142 fakt, \u017ce influencerka znana jest ze skandalu zwi\u0105zanego ze sprzeda\u017c\u0105 odzie\u017cy firmy Fruit of the Loom pod w\u0142asn\u0105 mark\u0105, przy jednoczesnych deklaracjach o produkcji w Polsce, pe\u0142nej transparentno\u015bci a tak\u017ce zr\u00f3wnowa\u017conym rozwoju w przyj\u0119tym przez ni\u0105 modelu biznesowym. [47]<\/p>\n\n\n\n

Narasta r\u00f3wnie\u017c oczekiwanie rozwoju systemu prawnego w obszarach marketingu i ochrony przyrody \u2013czekaj\u0105 nie tylko organizacje pro\u015brodowiskowe czy tzw. watchdogi, ale tak\u017ce pracownicy dzia\u0142\u00f3w zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju i marketingu oraz sama bran\u017ca reklamowa realizuj\u0105ca obecnie zam\u00f3wienia klient\u00f3w, nie zwa\u017caj\u0105c na ryzyka prawne. <\/p>\n\n\n\n

Oczekuj\u0105c na zmiany prawa, kluczowym oraz najlepszym zapewnieniem niestety wci\u0105\u017c s\u0105 weryfikacje: zar\u00f3wno dziennikarska, jak i ta dokonana indywidualnie przez konsumenta. To one s\u0142u\u017c\u0105 potwierdzeniu, i\u017c nie wspieramy firmy dopuszczaj\u0105cej si\u0119 greenwashingu<\/em> i nienale\u017cytego informowania czy propaguj\u0105cej model konsumpcji sprzeczny z zasadami ochrony \u015brodowiska i zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju.<\/p>\n\n\n\n

\u2013Wystarczy wspomnie\u0107, \u017ce kilka miesi\u0119cy temu dziennikarze ze stacji SWR i dziennika \u201eDie Zeit\u201d we wsp\u00f3\u0142pracy z pracownikami platformy badawczej \u201eFlip\u201d postanowili zweryfikowa\u0107 obietnice i \u201eekologiczn\u0105 polityk\u0119 zwrot\u00f3w\u201d, kt\u00f3r\u0105 szczyci si\u0119 Zalando. W wyniku dziennikarskiego \u015bledztwa okaza\u0142o si\u0119, \u017ce zwracane przez klient\u00f3w produkty pokonuj\u0105 cz\u0119sto tysi\u0105ce kilometr\u00f3w przez Europ\u0119, co skutkuje zupe\u0142nie nieuzasadnion\u0105 i wy\u017csz\u0105 emisj\u0105 CO2 do atmosfery, kt\u00f3r\u0105 to emisj\u0119 marka deklaruje przecie\u017c ogranicza\u0107. [48]<\/p>\n\n\n\n

W przypadku firm informuj\u0105cych np. o poliestrze recyklingowanym jako materiale ekologicznym, r\u00f3wnie\u017c nale\u017cy zachowa\u0107 szczeg\u00f3lna ostro\u017cno\u015b\u0107. Pomijaj\u0105c nawet fakt, \u017ce poliester jest produktem pochodnym ropy naftowej, to czy producenci informuj\u0105, ile wody wykorzystali, by stworzy\u0107 poliestrow\u0105 koszulk\u0119 z recyklingu? Czy podaj\u0105 dane na temat tego, ile mikroplastiku i jakiego rodzaju chemikalia dosta\u0142y si\u0119 do \u015brodowiska  w procesie recyklingu? Czy na metce widnieje ostrze\u017cenie, i\u017c recyklingowany poliester nie mo\u017ce zosta\u0107 poddany recyklingowi ponownie? <\/p>\n\n\n\n

Czy nie prowadz\u0105c zakrojonego na szerok\u0105 skal\u0119 dochodzenia, mo\u017cna znale\u017a\u0107 informacj\u0119 o wp\u0142ywie na \u015brodowisko i kosztach wytworzenia ubrania, obuwia, akcesori\u00f3w? Jaka jest wysoko\u015b\u0107 mar\u017cy, wynagrodzenie dla szwaczki, krawcowej lub innego pracownika produkcji? Czy producent, kt\u00f3ry nie dostarczy\u0142 takich informacji wci\u0105\u017c reklamuje swoje produkty, korzystaj\u0105c z wizerunk\u00f3w natury czy dzikiej przyrody lub po prostu pos\u0142uguje si\u0119 kt\u00f3rym\u015b z hase\u0142: Zero Waste<\/em>, Sustainable<\/em>, Natural<\/em>, Organic<\/em>?  Prawdopobodnie inwestycja w jego produkty lub us\u0142ugi jest wysoce ryzykowna. [49]<\/p>\n\n\n\n

Stan prawny na dzie\u0144 13.06.2023 r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>
\n

Autork\u0105 tekstu jest Nina Kalke, wolontariuszka Fashion Revolution Polska, prawniczka, specjalistka compliance<\/em> i mediatorka w Komisji Nadzoru Finansowego. Swoj\u0105 analiz\u0119 prezentowa\u0142a m.in. w trakcie spotkania Zespo\u0142u Mody Odpowiedzialnej przy UN Global Compact Polska. W Monitoruje zmiany przepis\u00f3w dotycz\u0105cych greenwashingu ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem przepis\u00f3w i przypadk\u00f3w dotycz\u0105cych bran\u017cy tekstylnej i modowej.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Przypisy:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Ekologiczne zachowania Polak\u00f3w, Raport Klimat tworz\u0105 ludzie<\/em>, Ministerstwo Klimatu i \u015arodowiska, marzec 2022.<\/li>\n\n\n\n
  2. Za: https:\/\/serwisy.gazetaprawna.pl\/ekologia\/artykuly\/8504670,reklama-srodowiskowa-zmiany-kodeks.html 02.08.2022 r., dost\u0119p: 10.02.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  3. Za: https:\/\/fashionbiznes.pl\/czym-jest-greenwashing-zabiegi-marketingowe-sieciowek\/ 16.09.2022 r., dost\u0119p: 10.02.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  4. Por.: https:\/\/www.paypal.com\/pl\/brc\/article\/4-global-eCommerce-trends-to-watch 30.06.2021 r., dost\u0119p: 10.02.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  5. Rozporz\u0105dzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018\/848 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produkt\u00f3w ekologicznych.<\/li>\n\n\n\n
  6. https:\/\/www.pwc.pl\/pl\/publikacje\/esg-w-dobrach-konsumenckich-i-handlu-detalicznym-nadal-deklaracje-a-nie-rzeczywistosc.html 07.06.2022 r., dost\u0119p: 10.02.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  7. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022\/2464 z dnia 14 grudnia 2022 r. w sprawie zmiany rozporz\u0105dzenia (UE) nr 537\/2014, dyrektywy 2004\/109\/WE, dyrektywy 2006\/43\/WE oraz dyrektywy 2013\/34\/UE (CSRD – Corporate Sustainability Reporting Directive).<\/li>\n\n\n\n
  8.  Za: https:\/\/crido.pl\/blog-law\/dyrektywa-csrd-kogo-czekaja-zmiany-dotyczace-sprawozdawczosci-w-zakresie-zrownowazonego-rozwoju\/ 16.02.2023 r., dost\u0119p: 20.02.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  9. Za: https:\/\/www2.deloitte.com\/pl\/pl\/pages\/risk\/articles\/Nowe-standardy-raportowania-zrownowazonego-rozwoju.html dost\u0119p: 11.05.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  10. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014\/95\/UE z dnia 22 pa\u017adziernika 2014 r. zmieniaj\u0105ca dyrektyw\u0119 2013\/34\/UE w odniesieniu do ujawniania informacji niefinansowych i informacji dotycz\u0105cych r\u00f3\u017cnorodno\u015bci przez niekt\u00f3re du\u017ce jednostki oraz grupy Tekst maj\u0105cy znaczenie dla EOG.<\/li>\n\n\n\n
  11. Za: https:\/\/www.sgs.pl\/pl-pl\/news\/2023\/01\/dyrektywa-csrd-weszla-w-zycie-raportowanie-w-zakresie-zrownowazonego-rozwoju 18.01.2023 r.  dost\u0119p: 05.02.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  12. Implementacja dyrektywy 2005\/29\/WE o zwalczaniu nieuczciwych praktyk handlowych do prawa polskiego, Anna Tischner, Janusz Szwaja, Monitor Prawniczy, 20\/2007<\/em>.<\/li>\n\n\n\n
  13. Dyrektywa  2005\/29\/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotycz\u0105ca nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsi\u0119biorstwa wobec konsument\u00f3w na rynku wewn\u0119trznym.<\/li>\n\n\n\n
  14. Ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdzia\u0142aniu nieuczciwym praktykom rynkowym, kt\u00f3ra wesz\u0142a w \u017cycie 21 grudnia 2007 r.<\/li>\n\n\n\n
  15. Komentarz ClientEarth Prawnicy dla Ziemi dla Fashion Revolution Polska, stycze\u0144 2023 r. https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/client-earth-greenwashing\/ dost\u0119p: 07.06.2023 r.  <\/li>\n\n\n\n
  16. Za: https:\/\/www.clientearth.pl\/najnowsze-dzialania\/artykuly\/clientearth-sklada-pozew-w-sprawie-nieuczciwych-praktyk-rynkowych-stosowanych-przez-producentow-i-dystrybutorow-ekogroszku\/ 27.04.2021 r., dost\u0119p: 06.03.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  17. Za: https:\/\/www.clientearth.pl\/czysty-wegiel-nie-istnieje\/ dost\u0119p: 06.03.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  18. Komentarz ClientEarth Prawnicy dla Ziemi dla Fashion Revolution Polska, stycze\u0144 2023 r.  https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/client-earth-greenwashing\/ dost\u0119p: 07.06.2023 r.  <\/li>\n\n\n\n
  19. Komentarz ClientEarth Prawnicy dla Ziemi dla Fashion Revolution Polska, stycze\u0144 2023 r.  https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/client-earth-greenwashing\/ dost\u0119p: 07.06.2023 r.  <\/li>\n\n\n\n
  20. Za: https:\/\/fashionbiznes.pl\/uokik-bada-ekologiczne-dzialania-firm-postepowania-wobec-allegro-lpp-eris-czy-bielendy\/ Katarzyna Michalik, 09.02.2023 r.; dost\u0119p: 01.03.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  21. Za: https:\/\/fashionbiznes.pl\/uokik-bada-ekologiczne-dzialania-firm-postepowania-wobec-allegro-lpp-eris-czy-bielendy\/ 09.02.2023 r., dost\u0119p: 01.03.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  22. Za:   https:\/\/www.money.pl\/gielda\/polscy-giganci-na-celowniku-uokik-urzad-sprawdza-czy-nie-wprowadzaja-klientow-w-blad-6856546050652736a.html 17.01.2023r., dost\u0119p: 14.03.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  23. Ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsument\u00f3w.<\/li>\n\n\n\n
  24. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony \u015brodowiska, art. 80.<\/li>\n\n\n\n
  25. Komentarz ClientEarth Prawnicy dla Ziemi dla Fashion Revolution Polska, stycze\u0144 2023 r.  https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/client-earth-greenwashing\/ dost\u0119p: 07.06.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  26. Tam\u017ce.<\/li>\n\n\n\n
  27. Tam\u017ce.<\/li>\n\n\n\n
  28. Filtry maj\u0105 za zadanie ogranicza\u0107 emisje spalin.<\/li>\n\n\n\n
  29. Za: https:\/\/smoglab.pl\/pierwszy-taki-wyrok-w-historii-mechanik-nie-moze-promowac-wycinania-filtrow-dpf\/ 10.06.2020 r., dost\u0119p: 30.01.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  30. Za: Transformacje. Raport o modzie cyrkularnej w Polsce<\/em>, Fashion Revolution Polska, 2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  31. Za: https:\/\/serwisy.gazetaprawna.pl\/ekologia\/artykuly\/8504670,reklama-srodowiskowa-zmiany-kodeks.html Maciej Zielepucha, Agnieszka Zwierzy\u0144ska, 02.08.2022 r., dost\u0119p: 03.02.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  32. Za: https:\/\/serwisy.gazetaprawna.pl\/ekologia\/artykuly\/8504670,reklama-srodowiskowa-zmiany-kodeks.html Maciej Zielepucha, Agnieszka Zwierzy\u0144ska, 02.08.2022 r., dost\u0119p: 03.02.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  33. Za: https:\/\/ecoekonomia.pl\/2022\/09\/16\/dezinformacje-dotyczace-zrownowazonego-rozwoju\/ 16.09.2022 r., dost\u0119p: 03.02.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  34. Za: https:\/\/www.classaction.org\/media\/commodore-v-h-and-m-hennes-and-mauritz-lp.pdfdost\u0119p: 03.02.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  35. Za: https:\/\/ecoekonomia.pl\/2022\/09\/16\/dezinformacje-dotyczace-zrownowazonego-rozwoju\/ 16.09.2022 r., dost\u0119p: 03.02.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  36. Za: https:\/\/klimat.rp.pl\/transport\/art36382821-linia-lotnicza-pozwana-za-klamstwa-na-temat-wplywu-na-klimat 27.05.2022 r., dost\u0119p: 06.03.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  37. Za: https:\/\/www.bbc.com\/news\/science-environment-61556984 06.02.2022, dost\u0119p: 11.05.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  38. Za: www.theguardian.com\/business\/2022\/oct\/19\/watchdog-bans-hsbc-ads-green-cop26-climate-crisis 19.10.2022r., dost\u0119p: 06.03.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  39. Za: https:\/\/www.wirtualnemedia.pl\/artykul\/hsbc-greenwashing 20.10.2022, dost\u0119p: 06.02.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  40. Tam\u017ce.<\/li>\n\n\n\n
  41. Tam\u017ce.<\/li>\n\n\n\n
  42. Tam\u017ce.<\/li>\n\n\n\n
  43. Za: https:\/\/bank.pl\/deutsche-bank-i-dws-oskarzone-o-greenwashing\/?id=413131&catid=27735 07.06.2022 r., dost\u0119p: 03.03.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  44. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019\/1937 z dnia 23 pa\u017adziernika 2019 r. w sprawie ochrony os\u00f3b zg\u0142aszaj\u0105cych naruszenia prawa.<\/li>\n\n\n\n
  45. Za: https:\/\/www.ey.com\/pl_pl\/serwis-audytorow-sledczych\/2023\/01\/sygnalisci-po-raz-szosty-rzadowe-centrum-legislacji-publikuje-kolejny-projekt-ustaw  Mateusz Balcerzyk, 17.01.2023 r., dost\u0119p w dniu: 20.03.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  46. Za: https:\/\/www.nestle.pl\/brands\/gerber_organic dost\u0119p: 30.03.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  47. Por.: https:\/\/www.wirtualnemedia.pl\/artykul\/jessica-mercedes-na-koszulkach-veclaim-metki-fruit-of-the-loom-opinie-kryzys-wizerunkowy-najwieksza-wpadka-wizerunkowa-wsrod-infuencerow 25.05.2020 r., dost\u0119p: 30.03.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  48. Por.: Jakub Wojajczyk,  https:\/\/zielona.interia.pl\/smieci-plastik\/news-zalando-ma-problem-ze-zwrotami-ubrania-wedruja-bez-celu-tysi,nId,6654462#utm_source=paste&utm_medium=paste&utm_campaign=chrome, 14.03.2023 r., dost\u0119p: 30.03.2023 r.<\/li>\n\n\n\n
  49. O tym jak rozpozna\u0107 greenwashing<\/em>, nim zrobi to UOKiK, dowiesz si\u0119 z raportu Transformacje. Raport o modzie cyrkularnej w Polsce,<\/em> Fashion Revolution Polska 2023. <\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Nina Kalke ODPOWIEDZIALNA REKLAMA, MARKETING I NALE\u017bYTA INFORMACJA W \u015aWIECIE MODY ORAZ W INNYCH OBSZARACH BIZNESU \u2013 OM\u00d3WIENIE PRZEPIS\u00d3W I PRZYK\u0141AD\u00d3W POST\u0118POWA\u0143 DOTYCZ\u0104CYCH KOMUNIKACJI MAREK I GREENWASHINGU W niniejszym opracowaniu, poszukuj\u0105c rozwi\u0105za\u0144 prawnych umo\u017cliwiaj\u0105cych wywieranie wp\u0142ywu na marki w kwestii odpowiedzialnej reklamy, podda\u0142am analizie przepisy i przyk\u0142ady postepowa\u0144 zar\u00f3wno dotycz\u0105ce bran\u017cy modowej, jak i te […]<\/p>\n","protected":false},"author":27,"featured_media":957,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[36],"tags":[],"class_list":["post-946","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-greenwashing"],"yoast_head":"\nGreenwashing w bran\u017cy mody (i poza ni\u0105) - Fashion Revolution Polska<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/pt\/greenwashing-w-branzy-mody\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pt_BR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Greenwashing w bran\u017cy mody (i poza ni\u0105) - Fashion Revolution Polska\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Nina Kalke ODPOWIEDZIALNA REKLAMA, MARKETING I NALE\u017bYTA INFORMACJA W \u015aWIECIE MODY ORAZ W INNYCH OBSZARACH BIZNESU \u2013 OM\u00d3WIENIE PRZEPIS\u00d3W I PRZYK\u0141AD\u00d3W POST\u0118POWA\u0143 DOTYCZ\u0104CYCH KOMUNIKACJI MAREK I GREENWASHINGU W niniejszym opracowaniu, poszukuj\u0105c rozwi\u0105za\u0144 prawnych umo\u017cliwiaj\u0105cych wywieranie wp\u0142ywu na marki w kwestii odpowiedzialnej reklamy, podda\u0142am analizie przepisy i przyk\u0142ady postepowa\u0144 zar\u00f3wno dotycz\u0105ce bran\u017cy modowej, jak i te […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/pt\/greenwashing-w-branzy-mody\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Fashion Revolution Polska\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/FashionRevolutionPoland\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2023-06-14T20:47:02+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-06-24T09:35:53+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/wp-content\/uploads\/sites\/23\/2023\/06\/Omowienie-przepisow-i-przykladow-postepowan-dotyczacych-komunikacji-marek-i-greenwashingu.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"457\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"poland\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Escrito por\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"poland\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. tempo de leitura\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"29 minutos\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/greenwashing-w-branzy-mody\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/greenwashing-w-branzy-mody\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"poland\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/877dae4c958a7ba632320744e549e521\"},\"headline\":\"Greenwashing w bran\u017cy mody (i poza ni\u0105)\",\"datePublished\":\"2023-06-14T20:47:02+00:00\",\"dateModified\":\"2023-06-24T09:35:53+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/greenwashing-w-branzy-mody\\\/\"},\"wordCount\":5811,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/greenwashing-w-branzy-mody\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/23\\\/2023\\\/06\\\/Omowienie-przepisow-i-przykladow-postepowan-dotyczacych-komunikacji-marek-i-greenwashingu.png\",\"articleSection\":[\"greenwashing\"],\"inLanguage\":\"pt-BR\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/greenwashing-w-branzy-mody\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/greenwashing-w-branzy-mody\\\/\",\"name\":\"Greenwashing w bran\u017cy mody (i poza ni\u0105) - Fashion Revolution Polska\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/greenwashing-w-branzy-mody\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/greenwashing-w-branzy-mody\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/23\\\/2023\\\/06\\\/Omowienie-przepisow-i-przykladow-postepowan-dotyczacych-komunikacji-marek-i-greenwashingu.png\",\"datePublished\":\"2023-06-14T20:47:02+00:00\",\"dateModified\":\"2023-06-24T09:35:53+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/greenwashing-w-branzy-mody\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pt-BR\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/greenwashing-w-branzy-mody\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pt-BR\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/greenwashing-w-branzy-mody\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/23\\\/2023\\\/06\\\/Omowienie-przepisow-i-przykladow-postepowan-dotyczacych-komunikacji-marek-i-greenwashingu.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/23\\\/2023\\\/06\\\/Omowienie-przepisow-i-przykladow-postepowan-dotyczacych-komunikacji-marek-i-greenwashingu.png\",\"width\":1200,\"height\":457,\"caption\":\"Omo\u0301wienie przepiso\u0301w i przyk\u0142ado\u0301w poste\u0328powan\u0301 dotycza\u0328cych komunikacji marek i greenwashingu\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/greenwashing-w-branzy-mody\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Greenwashing w bran\u017cy mody (i poza ni\u0105)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/\",\"name\":\"Fashion Revolution Polska\",\"description\":\"Fashion Revolution Polska\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pt-BR\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/#organization\",\"name\":\"Fashion Revolution Polska\",\"url\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pt-BR\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/23\\\/2022\\\/11\\\/Logo_Poland-1-uai-258x258-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/23\\\/2022\\\/11\\\/Logo_Poland-1-uai-258x258-1.jpg\",\"width\":258,\"height\":258,\"caption\":\"Fashion Revolution Polska\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/FashionRevolutionPoland\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/fash_revpoland\\\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/877dae4c958a7ba632320744e549e521\",\"name\":\"poland\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pt-BR\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/73103334314a9e832567639acaa685685ffde96e7e90575a88442bff568df42f?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/73103334314a9e832567639acaa685685ffde96e7e90575a88442bff568df42f?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/73103334314a9e832567639acaa685685ffde96e7e90575a88442bff568df42f?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"poland\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/poland.fashionrevolution.org\\\/pt\\\/author\\\/poland\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Greenwashing w bran\u017cy mody (i poza ni\u0105) - Fashion Revolution Polska","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/pt\/greenwashing-w-branzy-mody\/","og_locale":"pt_BR","og_type":"article","og_title":"Greenwashing w bran\u017cy mody (i poza ni\u0105) - Fashion Revolution Polska","og_description":"Nina Kalke ODPOWIEDZIALNA REKLAMA, MARKETING I NALE\u017bYTA INFORMACJA W \u015aWIECIE MODY ORAZ W INNYCH OBSZARACH BIZNESU \u2013 OM\u00d3WIENIE PRZEPIS\u00d3W I PRZYK\u0141AD\u00d3W POST\u0118POWA\u0143 DOTYCZ\u0104CYCH KOMUNIKACJI MAREK I GREENWASHINGU W niniejszym opracowaniu, poszukuj\u0105c rozwi\u0105za\u0144 prawnych umo\u017cliwiaj\u0105cych wywieranie wp\u0142ywu na marki w kwestii odpowiedzialnej reklamy, podda\u0142am analizie przepisy i przyk\u0142ady postepowa\u0144 zar\u00f3wno dotycz\u0105ce bran\u017cy modowej, jak i te […]","og_url":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/pt\/greenwashing-w-branzy-mody\/","og_site_name":"Fashion Revolution Polska","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/FashionRevolutionPoland\/","article_published_time":"2023-06-14T20:47:02+00:00","article_modified_time":"2023-06-24T09:35:53+00:00","og_image":[{"width":1200,"height":457,"url":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/wp-content\/uploads\/sites\/23\/2023\/06\/Omowienie-przepisow-i-przykladow-postepowan-dotyczacych-komunikacji-marek-i-greenwashingu.png","type":"image\/png"}],"author":"poland","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Escrito por":"poland","Est. tempo de leitura":"29 minutos"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/greenwashing-w-branzy-mody\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/greenwashing-w-branzy-mody\/"},"author":{"name":"poland","@id":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/#\/schema\/person\/877dae4c958a7ba632320744e549e521"},"headline":"Greenwashing w bran\u017cy mody (i poza ni\u0105)","datePublished":"2023-06-14T20:47:02+00:00","dateModified":"2023-06-24T09:35:53+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/greenwashing-w-branzy-mody\/"},"wordCount":5811,"publisher":{"@id":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/greenwashing-w-branzy-mody\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/wp-content\/uploads\/sites\/23\/2023\/06\/Omowienie-przepisow-i-przykladow-postepowan-dotyczacych-komunikacji-marek-i-greenwashingu.png","articleSection":["greenwashing"],"inLanguage":"pt-BR"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/greenwashing-w-branzy-mody\/","url":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/greenwashing-w-branzy-mody\/","name":"Greenwashing w bran\u017cy mody (i poza ni\u0105) - Fashion Revolution Polska","isPartOf":{"@id":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/greenwashing-w-branzy-mody\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/greenwashing-w-branzy-mody\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/wp-content\/uploads\/sites\/23\/2023\/06\/Omowienie-przepisow-i-przykladow-postepowan-dotyczacych-komunikacji-marek-i-greenwashingu.png","datePublished":"2023-06-14T20:47:02+00:00","dateModified":"2023-06-24T09:35:53+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/greenwashing-w-branzy-mody\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pt-BR","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/greenwashing-w-branzy-mody\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pt-BR","@id":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/greenwashing-w-branzy-mody\/#primaryimage","url":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/wp-content\/uploads\/sites\/23\/2023\/06\/Omowienie-przepisow-i-przykladow-postepowan-dotyczacych-komunikacji-marek-i-greenwashingu.png","contentUrl":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/wp-content\/uploads\/sites\/23\/2023\/06\/Omowienie-przepisow-i-przykladow-postepowan-dotyczacych-komunikacji-marek-i-greenwashingu.png","width":1200,"height":457,"caption":"Omo\u0301wienie przepiso\u0301w i przyk\u0142ado\u0301w poste\u0328powan\u0301 dotycza\u0328cych komunikacji marek i greenwashingu"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/greenwashing-w-branzy-mody\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Greenwashing w bran\u017cy mody (i poza ni\u0105)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/#website","url":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/","name":"Fashion Revolution Polska","description":"Fashion Revolution Polska","publisher":{"@id":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pt-BR"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/#organization","name":"Fashion Revolution Polska","url":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pt-BR","@id":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/wp-content\/uploads\/sites\/23\/2022\/11\/Logo_Poland-1-uai-258x258-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/wp-content\/uploads\/sites\/23\/2022\/11\/Logo_Poland-1-uai-258x258-1.jpg","width":258,"height":258,"caption":"Fashion Revolution Polska"},"image":{"@id":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/FashionRevolutionPoland\/","https:\/\/www.instagram.com\/fash_revpoland\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/#\/schema\/person\/877dae4c958a7ba632320744e549e521","name":"poland","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pt-BR","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/73103334314a9e832567639acaa685685ffde96e7e90575a88442bff568df42f?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/73103334314a9e832567639acaa685685ffde96e7e90575a88442bff568df42f?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/73103334314a9e832567639acaa685685ffde96e7e90575a88442bff568df42f?s=96&d=mm&r=g","caption":"poland"},"url":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/pt\/author\/poland\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/946","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/users\/27"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=946"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/946\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":964,"href":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/946\/revisions\/964"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/media\/957"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=946"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=946"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/poland.fashionrevolution.org\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=946"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}